Importerem w sensie celnym jest zgłaszający, czyli podmiot, w którego imieniu złożono zgłoszenie celne, i to on jest dłużnikiem celnym. Przy przedstawicielstwie pośrednim dłużnikiem jest także osoba, na której rzecz zgłoszenie zostało złożone. Kto licytował ani kto zapłacił, nie przesądza o tym samo przez się.
Dwie formy przedstawicielstwa i co z nich wynika
Artykuł 18 kodeksu celnego mówi, że każda osoba może ustanowić przedstawiciela celnego, a przedstawicielstwo może być bezpośrednie, gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, albo pośrednie, gdy działa we własnym imieniu, ale na rzecz innej osoby. Konsekwencję opisuje artykuł 77 ustęp 3: dłużnikiem jest zgłaszający, a w przypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest także osoba, na której rzecz składane jest zgłoszenie celne. Ten sam przepis dodaje coś, o czym warto pamiętać przy danych podawanych na szybko: jeżeli zgłoszenie sporządzono na podstawie informacji prowadzących do tego, że należności celne nie zostały pobrane w całości lub w części, dłużnikiem jest także osoba, która dostarczyła te informacje i wiedziała lub powinna była wiedzieć, że są one nieprawdziwe.
Trzeba powiedzieć, w jakim charakterze się działa
Artykuł 19 kodeksu celnego wymaga, żeby przedstawiciel celny oświadczył, że działa na rzecz osoby reprezentowanej, oraz określił, czy przedstawicielstwo jest bezpośrednie, czy pośrednie. Skutek zaniechania jest dotkliwy: osoby, które nie oświadczą, że działają jako przedstawiciel celny, albo oświadczą, że działają jako przedstawiciel, nie będąc do tego umocowane, uznaje się za działające we własnym imieniu i na własną rzecz. Innymi słowy przypadkowe milczenie w tej sprawie przenosi cały dług celny na tego, kto milczał. Formy przedstawicielstwa i treść upoważnienia rozbieramy szerzej w tekście o pełnomocnictwie celnym i agencji.
Typowe układy przy zakupie aukcyjnym
- Kupujesz sam, licytujesz sam, odprawiasz na własny numer. Sytuacja najprostsza: jesteś zgłaszającym i dłużnikiem, a maszyna trafia do Twoich ksiąg.
- Licytuje za Ciebie agent na podstawie zlecenia. Agent działa na Twoją rzecz przy zakupie, ale to nie czyni go importerem: importerem zostaje ten, kto figuruje w zgłoszeniu celnym.
- Ktoś proponuje odprawę na swój numer, bo ma już ustawione formalności. Wtedy to on jest zgłaszającym i dłużnikiem, a rozliczenie między wami jest wyłącznie umowne i nie wiąże organu.
- Agencja występuje jako przedstawiciel pośredni, bo tak łatwiej. Wtedy odpowiadacie oboje, i agencje właśnie dlatego stosują tę formę ostrożnie.
- Maszyna jest kupowana na spółkę, ale zgłoszenie składa jeden podmiot. Dług celny obciąża tego, kto figuruje w zgłoszeniu, niezależnie od wewnętrznych ustaleń o podziale kosztów.
Podatek to osobna oś
Kto jest dłużnikiem celnym, a kto może odliczyć podatek importowy, to dwa różne pytania. Po stronie podatkowej artykuł 201 dyrektywy 2006/112/WE stanowi, że przy imporcie VAT jest płatny przez osobę lub osoby wyznaczone lub uznane za zobowiązane przez państwo członkowskie importu. Prawo do odliczenia to jeszcze co innego. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie C-187/14 DSV Road orzekł, że przepisy dyrektywy nie stoją na przeszkodzie regulacji krajowej wyłączającej odliczenie podatku importowego u przewoźnika, który nie jest ani importerem, ani właścicielem towarów, ponieważ wartość przewożonych towarów nie stanowi elementu jego własnych kosztów. Wniosek praktyczny: samo figurowanie w zgłoszeniu nie tworzy prawa do odliczenia, jeśli podmiot nie dysponuje towarem jak właściciel i nie wykorzystuje go do własnych czynności opodatkowanych. Odprawa maszyny na uprzejmie użyczony numer potrafi więc skończyć się tak, że nikt nie odliczy podatku.
Co ustalić przed licytacją
Trzy rzeczy, w tej kolejności. Po pierwsze, kto będzie zgłaszającym i czy ma siedzibę w Unii oraz aktywny numer EORI, opisany w tekście o numerze EORI. Po drugie, w jakiej formie działa agencja i czy upoważnienie tę formę wskazuje wprost. Po trzecie, kto nabywa maszynę na własność i w czyich księgach ma się znaleźć, bo to od tego zależy strona podatkowa. Ustalenie tego po fakcie jest kosztowne, a czasem po prostu niemożliwe: zgłoszenia nie da się przypisać wstecz innemu podmiotowi tylko dlatego, że tak byłoby wygodniej.
Jak to prowadzimy
Odprawę organizujemy i prowadzimy po obu stronach w ramach zlecenia, we współpracy ze stałymi agencjami celnymi, i przed pierwszym zleceniem ustalamy wprost, kto jest zgłaszającym i w jakiej formie działa przedstawiciel. Wspieramy przy licytacji, wycenie transportu i odbiorze z placu. Nie występujemy jako importer za klienta, nie użyczamy numeru do odprawy cudzego towaru i nie doradzamy podatkowo. Ta granica jest dla nas ważna, bo dług celny nie jest kwestią uprzejmości, tylko przepisu. Praktykę dokumentową po polskiej stronie zbiera tekst o VAT i cle przy imporcie z UK do Polski, a wybór miejsca odprawy tekst o odprawie maszyny w Holandii zamiast w Polsce.
Źródła
- EUR-Lex: unijny kodeks celny, artykuły 18, 19, 77 i 170 (dostęp 2026-08-20)
- EUR-Lex: dyrektywa 2006/112/WE, artykuł 201 (dostęp 2026-08-20)
- Trybunał Sprawiedliwości UE: wyrok w sprawie C-187/14 DSV Road (dostęp 2026-08-20)
Kupujesz maszynę przez pośrednika i nie wiesz, kto ma figurować w zgłoszeniu? Opisz układ transakcji w formularzu wyceny, a wskażemy, co trzeba ustawić przed licytacją. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej: skutki podatkowe potwierdź u swojego doradcy.
